gelijkwaardig

 

Jenny gaat voor een gelijkwaardige samenwerking met haar team en met de ouders. Ze is schoolleider op een basisschool met een kleine 200 leerlingen. De mening van haar leerkrachten telt voor haar, net als de mening van de ouders. Ze luistert goed naar ieders wensen en ideeën. En ze gaat altijd respectvol met anderen om. ‘Wie goed doet, goed ontmoet’ zou je misschien denken. En toch is respect niet wat ze terug krijgt. De leerkrachten en de ouders walsen soms behoorlijk over haar heen. Op deze school lijken de ene keer de leerkrachten en dan weer de ouders aan het roer te staan. De schoolleider heeft weinig gezag.

De vorige schoolleider op deze school was een tamelijk autoritaire vrouw. Haar wil was wet. Ze leidde haar school met strakke hand en bemoeide zich persoonlijk met zaken waar de leerkrachten liever zelf de regie over hadden gehad. Daar was veel onderhuids protest door gekomen. De leerkrachten spraken hun onvrede niet openlijk uit, maar er werd onderling veel geklaagd over de directeur. Ondertussen speelden er ook een paar zaken waar ouders ontstemd over waren. Zo bleek de directeur de schooladviezen voor het voortgezet onderwijs zelf te bepalen op basis van de Cito score, ook als ze het betreffende kind niet of nauwelijks kende. De inzichten van de leerkracht van groep 8 werden hierin niet meegewogen. Een paar ouders hadden hierover bij het schoolbestuur hun beklag gedaan. In combinatie met andere zorgen die het bestuur al had over haar autoritaire houding, had dit uiteindelijk geleid tot haar ontslag.

En toen kwam Jenny dus. Een heel ander type schoolleider. Een verademing, na al die jaren van autoritair leiderschap, zou je kunnen denken. Maar het bleek anders uit te pakken. Jenny’s misschien wel te voorzichtige, democratische aanpak leidt nu eerder tot chaos dan tot een fijne, opbouwende sfeer van samenwerking. En niemand is hier uiteindelijk bij gebaat.

Maar is de samenwerking waar Jenny voor gaat wel echt gelijkwaardig? Ze heeft zeker respect voor de ander, zowel voor de leerkrachten als voor de ouders. Maar in haar poging om het iedereen naar de zin te maken raakt ze uiteindelijk hopeloos verstrikt. Ze hakt geen knopen meer door. Ze begrenst onvoldoende. Hoeveel zelfrespect straalt ze eigenlijk uit? Plaatst ze de ander in feite niet boven zichzelf? Dat is in ieder geval wel de situatie die nu aan het ontstaan is. De anderen nemen de leiding over. En er is dus geen sprake van gelijkwaardigheid.

Wat zou Jenny in deze situatie kunnen doen? Ze zou kunnen constateren dat haar aanpak niet werkt. Als je gelijkwaardig wilt werken, moet je je als schoolleider niet klein maken, om maar ‘op gelijke hoogte’ te komen staan als je leerkrachten of de ouders. Ieder heeft een eigen rol en zal zich daar verantwoordelijk voor moeten voelen. En Jenny’s rol is die van schoolleider. Daar moet ze wel voor gaan staan. Als schoolleider zit je formeel nu eenmaal in een andere positie dan een ouder of een leerkracht. Je beoordeelt je leerkrachten, en je draagt de hoofdverantwoordelijkheid voor het onderwijskundig beleid van de school. Je hebt een rol waarin je ongepast gedrag in je team of bij ouders soms zult moeten begrenzen, uitgaande van de kernwaarden van de school. Dat vraagt erom te gaan staan voor je positie en er verantwoordelijkheid voor te willen dragen.

Wat is dat nu eigenlijk, gelijkwaardige samenwerking? Als je ‘gelijkwaardig’ wilt samenwerken met je team en met de ouders, vraagt dat om wederzijds respect. Om oprechte interesse te hebben in wat er speelt bij de ander, en om de bereidheid te hebben om daar rekening mee te willen houden. Om de ander te erkennen in zijn of haar rol en die rol niet minder te waarderen dan je eigen rol. Maar je bent nu eenmaal niet gelijk. En ik vraag me ook af of in een schoolsetting gelijkwaardig samenwerken in de letterlijke zin van het woord wel mogelijk is.

In de samenwerking tussen schoolleider, team en ouders, heeft iedereen een eigen rol. Je hebt respect voor elkaar, vanuit het besef dat de ander in essentie net zoveel waard is als jij. Maar je draagt wel elk de verantwoordelijkheid voor je eigen rol. Een ouder heeft de verantwoordelijkheid om op te komen voor het belang van het kind. Het ontwikkelingsniveau van ouders kan hierbij enorm verschillen. Een schoolleider kijkt vanuit het grote geheel. Hij of zij betrekt leerkrachten en ouders bij het formuleren van de missie en visie van de school, is zich bewust van de ruimte die daarin al dan niet is. Niet alle wensen zullen dus kunnen worden meegenomen. Als het goed is wordt door de schoolleider, net als door ouders, het belang van het kind bovenaan geplaatst. Maar vaak kijkt een schoolleider met een iets andere bril naar het kind dan de ouders. Bovendien kijken schoolleider en leerkrachten naar het belang van álle kinderen en dat kan wel eens botsen met het individuele belang. Kortom, ouders en school hoeven het niet met elkaar eens te zijn. Maar als je respectvol met elkaar omgaat, kun je het perspectief van de ander misschien wel begrijpen. Een schoolleider zal ouders en teamleden ook moeten kunnen begrenzen, vanuit de rol om de kernwaarden van de school te bewaken. Is dat gelijkwaardig? Ik denk het niet. Maar kan het op een respectvolle manier gebeuren? Ja natuurlijk!

Daar waar het goed gaat in de samenwerking tussen school en ouders zie ik een schoolleider staan die respect geeft en respect ontvangt. En waar dat onvoldoende het geval is, kun je als schoolleider constateren dat je op dit gebied wellicht een verbeterpunt hebt.